Tổ quốc trên rộng rãi hết

Sau khi chế độ xã hội chủ nghĩa bị xóa bỏ ở Ba Lan, đã không chỉ một lần các đối thủ chính trị mưu toan đưa ông vào nhà pha với đủ các lý do. Thế nhưng, ở thời điểm hiện thời, ngay cả kẻ thù quyết liệt nhất của ông, cựu Tổng thống Lech Walesa cũng đã buộc phải công nhận rằng, chính ông Jaruzelski đã là người lập nên nhiều công trạng trước quần chúng và giang san Ba Lan. Đại tướng Wojciech Witold Jaruzelski sinh năm 1923 tại thị trấn Curuvija, gần thành thị Lublin, phía đông nam nước Ba Lan hiện đại. Ông xuất thân từ một gia đình điền chủ quý tộc. Tiên sư cha từng là sĩ quan. Cho tới trước năm 1939, vị Tổng thống ngày mai đã có một cuộc sống khá sung túc. Thế nhưng, Chiến tranh thế giới lần thứ hai đã bùng nổ ngày 1/9/1939, khi quân đội Đức tiến công vào bờ cõi Ba Lan. Gia đình Jaruzelski đã buộc phải tha phương sang tị nạn ở Lithuania, nước cộng hòa ven biển Baltik mà chỉ một năm sau đó đã trở nên một thành viên của Liên bang Xôviết. Tuổi đầu sống trên lãnh thổ Liên Xô đã không dễ dàng đối với những thành viên của gia đình mang họ Jaruzelski. Cha mẹ của vị Tổng thống mai sau đã mất trong những điều kiện làm việc thời chiến khó khăn. Bản thân ông cũng đã phải đi phá hoang gỗ ở vùng Altai và trong các khu mỏ ở Karaganda. Cuộc sống cần lao cực nhọc đã khiến cho vị Tổng thống tương lai bị tổn thương lưng vĩnh viễn và mắt ông bị suy giảm thị lực, một bên giác mạc bị cháy. Cũng chính vì vậy nên sau này, lúc nào Jaruzelski cũng phải đeo đôi kính đen. Chính trong thời trai trẻ chìm nổi đó, vị Tổng thống ngày mai đã học nói tiếng Nga một cách nhuần nhuyễn, không hề bị trọ trẹ chút nào. Tới năm 1943, Jaruzelski đã đổi đời sau khi được gửi đến phục vụ trong Sư đoàn bộ binh Ba Lan trước nhất mang tên Tadeusz Kosciusko được thành lập trên cương vực Liên Xô (Tadeusz Kosciusko, 1746-1817, danh tướng, chính trị gia người Ba Lan, anh hùng dân tộc). Chỉ trong một thời gian rất ngắn, Jaruzelski được huấn luyện trong trường quân sự tại Ryazan. Và cũng ngay trong năm 1943, ông đã được dự các trận chiến đấu thực sự đẫm máu của cuộc chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, sát cánh cùng hoá nhi Liên Xô. Tiếp theo, ông đã trải qua các trận đánh giải phóng Warsaw, vùng ven biển Pomorie và trận đánh trên sông Elbe. Jaruzelski khi chấm dứt chiến tranh đeo quân hàm trung úy và nhiều huân, huy chương tranh đấu… Trong những năm trước tiên sau chiến tranh, Jaruzelski đã được phân công đi đấu tranh dẹp loạn từ nhóm quân nổi dậy Ukraina (UPA) và đạo quân Krajowa (AK) của nhóm người Ba Lan thân phương Tây. Trong hàng ngũ AK, người cha của cặp anh em song sinh Lech và Jaroslaw Kaczynski (Lech Kaczynski, 1949-2010, Tổng thống Ba Lan trong giai đoạn 2005-2010, đã tử nạn trong vụ tai nạn máy bay ở Smolensk) từng giữ một vị trí không hề thấp chút nào). Có nhẽ chính chi tiết này đã góp phần xúc tiến cặp anh em song sinh Kaczynski khi nắm được quyền lực đầu những năm 2000 rồi đã rất quyết liệt tìm cách để đưa Đại tướng Jaruzelski vào tù… Tuy nhiên, đó chỉ là những thay bất thành vì chẳng thể có được lý do xác đáng… Trong chế độ mới ở Ba Lan, ông Jaruzelski đã tỏ ra rất có năng lực và ngày một được thăng tiến. Vào cuối những năm 40 của thế kỷ trước, vị Tổng thống ngày mai đã tốt nghiệp Học viện Bộ Tổng tham mưu, nhập Đảng Công nhân hợp nhất Ba Lan (PZPR). Sau khi qua nhiều chức vụ trung cấp khác nhau, tới năm 1960, ông đã trở thành người đứng đầu Tổng cục Chính trị quân đội Ba Lan. Hai năm sau, Jaruzelski được bổ nhậm làm Thứ trưởng Bộ Quốc phòng và tới năm 1965, làm Tổng tư vấn trưởng quân đội Ba Lan. Ở thời khắc này, dù mới 42 tuổi nhưng ông đã được phong quân hàm tướng. Mùa xuân năm 1968, tướng Jaruzelski trên cương vị Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan đã cùng binh lính sát cánh với các đơn vị quân đội các nước thành viên khác của khối Hiệp ước Warsaw đến Tiệp Khắc để dẹp cái gọi là cuộc nổi loạn “Mùa xuân Praha”. Ở thời đoạn đó, ngay trong đất nước Ba Lan cũng không tĩnh. Năm 1970, cuộc biểu tình của những người không chấp thuận với tình trạng tăng giá đã bị xả súng tấn công, làm 44 người chết. Sau này, trong thể chế mới, có thần thế muốn buộc cho Jaruzelski nghĩa vụ về vụ này. Tuy nhiên, xả súng bắn vào những người biểu tình không phải là các bộ đội Ba Lan mà là các cán bộ an ninh, không nằm trong quyền điều hành của ông… Năm 1976, tại Warsaw lại có những người dân xuống đường biểu tình phản đối việc tăng giá hàng. Tuy nhiên, lần này thì không ai phải trở nên nạn nhân của bạo lực cả. Có nguồn tin cho rằng, chính Bộ trưởng Quốc phòng Jaruzelski đã dứt khoát bác phương án sử dụng quân đội đàn áp những người biểu tình… Nhìn từ một góc độ khác, có thể do cách xử lý mềm mỏng quá của chính quyền Ba Lan thời đó nên ở giang sơn này ngày càng lan rộng phong trào chống chính quyền và công đoàn Đoàn kết của thủ lĩnh Lech Walesa đã có thêm dịp để phát triển. Tới năm 1981, các đòi hỏi quyền lợi kinh tế từ tổ chức này đã được thay đổi bằng các đòi hỏi chính trị. Lãnh đạo PZPR Edward Gierek và người kế nhiệm Stanislaw Kania đã không làm được việc gì đáng kể để cải thiện tình hình. Trong khi đó, phe đối chọi đã được Giáo hoàng Gioan Phaolô II, vốn có uy tín rất lớn ở Ba Lan, đứng ra công khai cổ xúy. Hàng loạt những đài phát thanh nước ngoài phát bằng tiếng Ba Lan như Tự do, BBC.. Đã công khai kêu gọi người dân Ba Lan đứng lên chống lại chính quyền… Trong bối cảnh đó, tất nhiên Điện Kremli đã buộc phải rất chuyên chú theo dõi những biến đổi thời sự ở đất nước hàng xóm anh em Ba Lan, bởi lẽ, điều đó sẽ có ảnh hưởng rất to lớn tới chính sự tồn vong của hệ thống tầng lớp chủ nghĩa ở Đông Âu. Phát biểu tại Đại hội XXVI của Đảng Cộng sản Liên Xô (KPSS) đầu năm 1981, Tổng bí thơ Leonid Brezhnev đã nhấn mạnh: “Chúng ta sẽ không để cho Nước Cộng hòa Ba Lan xã hội chủ nghĩa lâm nạn và sẽ không để bị xúc phạm. Cũng ở thời khắc đó, nhà tư tưởng cốt tử của chế độ Xôviết là ông Mikhail Suslov đã đến Warsaw, đề nghị các nhà chức trách Ba Lan xử lý nghiêm với những kẻ thù của chủ nghĩa từng lớp. Trong bối cảnh đầy khó khăn và phức tạp đó, tuốt quyền lực ở Ba Lan đã được chuyển giao cho Jaruzelski, người vẫn giữ lại vị trí Bộ trưởng và đồng thời nắm cả chức lãnh đạo đảng và Hội đồng Bộ trưởng. Ông đã phải rất linh hoạt hành xử giữa áp lực từ sự bất mãn của người dân, những trò khiêu khích của phương Tây và nguy cơ quân đội Xôviết tràn vào… Ông đã anh dũng chối từ sự giúp đỡ bằng quân sự từ Điện Kremli và cam kết sẽ xử lý được tình hình bằng chính sức mạnh nội bộ của người Ba Lan. Chính quyết định này của Đại tướng Jaruzelski đã giúp Ba Lan tránh được những đụng độ vũ trang rất dễ cướp đi sinh mạng của nhiều người Ba Lan và các chiến binh Xôviết… Tối 12/12/1981, Đại tướng Jaruzelski đã lên truyền hình và tuyên bố tình trạng giới nghiêm tại Ba Lan. Giao thông bằng điện thoại đã bị cắt đứt, quờ các cơ quan báo chí đều bị đóng cửa, trừ hai ấn phẩm chính thống. Quyền lực được chuyển vào tay của cơ quan đặc biệt mới được thành lập là Hội đồng Quân sự cứu quốc. Đại tướng Jaruzelski đã bổ dụng các chức ủy viên đặc biệt tại các tỉnh thành và nhà máy để duy trì trật tự an ninh. Xe tăng xuất hiện trên các đường phố. Các nhân vật chống đối, trong đó có thủ lĩnh công đoàn Đoàn kết Lech Walesa đã bị bắt giữ… Dần dà tình hình ở Ba Lan được cải thiện. Tất nhiên, không phải không có thương vong. Tuy nhiên, trong thời đoạn từ tháng 12/1981 đến tháng 7/1983, tức là khi lệnh thiết quân luật đã bị hủy bỏ, chỉ có khoảng 100 người bị thiệt mạng. Các nhà quan sát đều cho rằng, những mất mát không lớn này đã giúp cho Ba Lan ở thời khắc ấy tránh được những vụ đổ máu kinh khủng hơn. Nhờ những ráng của Jaruzelski, tình hình Ba Lan đã yên lặng được thêm một đôi năm. Mặc dầu Đại tướng Jaruzelski cũng bị phương Tây chỉ trích này nọ nhưng đã không có nước nào đưa ra bất kỳ một biện pháp trị nào đối với Ba Lan. Tuy nhiên, con đường phát triển của Ba Lan đã phải chấp thuận những thay đổi cơ bản. Cuộc khủng hoảng kinh tế quy mô lớn vào năm 1988 đã đẩy hàng ngàn người dân xuống đường. Phương Tây ra mặt công khai ủng hộ công đoàn Đoàn kết, trong khi Điện Kremli lại cũng đang phải nặng nhọc ứng phó với những khó khăn mới nảy sinh nên không còn sức đâu để “canh chừng” nhà nước láng giềng. Hiểu rõ rằng chẳng thể tiếp duy trì quyền lực cũ, tướng Jaruzelski đã ngồi vào bàn thương thảo với phe đối chọi để tìm phương thức chuyển giao quyền lực một cách hòa bình. Năm 1989, ông đã trở thành Tổng thống Ba Lan (chức danh này đã được khôi phục lại sau 40 năm) và đã đồng ý tổ chức bầu cử tự do vào hai viện của Quốc hội. Và như đã rõ, trong cuộc bầu cử đó, chiến thắng đã tới với công đoàn kết đoàn. Tới mùa thu năm 1990, cuộc bầu cử Tổng thống mới cũng đã mang lại chiến thắng cho thủ lĩnh công đoàn kết đoàn Lech Walesa… Từ thời khắc đó, Jaruzelski đã thoát ly khỏi chính trường. Tuy nhiên, những kẻ thù chính trị vẫn không để cho ông yên. Đã rất nhiều lần vị tướng khả kính ép phải ra hầu tòa bởi những lời vu cáo. Người đặc biệt dữ dằn trong những nắm làm hại tướng Jaruzelski là vị Tổng thống thứ ba của nước Ba Lan hậu tầng lớp chủ nghĩa, Lech Kaczynski. Tuy nhiên, kết tội nhà lãnh đạo cao niên của một thời Ba Lan từng lớp chủ nghĩa cho tới bữa nay vẫn là việc khó khả thi… Trong lễ kỷ niệm ba thập niên sự kiện năm 1981, giải đáp phỏng vấn báo chí, tướng Jaruzelski đã khẳng định rằng, ông đã hành động một cách chuẩn xác ở thời điểm đó: “Nếu hôm nay rơi vào cảnh huống hao hao thì tôi vẫn sẽ hành động y như thế…”. Có thể là lạ nhưng người được coi là kẻ thù quyết liệt nhất của tướng Jaruzelski, cựu Tổng thống Lech Walesa, bây chừ lại lên tiếng bảo vệ ông: “Trong chiến tranh, Jaruzelski đã chống chọi cho một nước Ba Lan tự do. Ông là một tướng quân. Trong một câu chuyện khác và những tình cảnh khác, ông ấy hẳn đã được đánh giá là một vĩ nhân”. Không phải đơn giản mà ông Walesa lại có những lời như thế… Đối với Đại tướng Jaruzelski, phúc lộc của giang sơn luôn đứng hàng đầu. Trong bất cứ một tình cảnh phức tạp nào ông cũng nỗ lực tìm ra được phương án tối ưu. Và hậu thế sẽ ngày một thấy rõ hơn công lao của ông đối với giang san Ba Lan trong một tuổi lịch sử nhiều biến động và rối lẫn đã qua…