Mặt khác, trình độ sản xuất cũng như ứng dụng những tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất, thu hoạch, sau thu hoạch của nhà vườn còn hạn chế. Luôn là nỗi trằn trọc của các nhà vườn.
Đó là chưa kể đến tình trạng sâu bệnh hại trái, ảnh hưởng đến năng suất và lợi nhuận của nhà vườn đáng kể". Bên cạnh đó, các hiệp tác xã cũng hoạt động không hiệu quả, do không có trình độ chuyên môn thành ra kinh dinh thua lỗ, dân cày không đằm thắm.
Theo thống kê, nơi đây cung cấp hơn 70% sản lượng trái cây cho cả nước và xuất khẩu. Tuy nhiên, khi thu hoạch, công ty mua với giá thấp hơn giá thị trường bên ngoài khoảng hai đến ba nghìn đồng/kg, nên nhà vườn rất thất vọng.
Chính những dân cày, HTX này đã góp phần đưa trái cây đến người tiêu dùng không chỉ trong nước mà còn xuất khẩu ra nước ngoài. Ông Hai Chiến (Nguyễn Văn Chiến), Chủ nhiệm HTX Thạnh Phước (Châu Thành, Hậu Giang) cho biết: Mất gần 10 năm đưa cây chanh không hạt từ nước ngoài về mới có thể lai tạo thành sản phẩm đặc trưng, có thị trường tiêu thụ ổn định.
Mở mang kết liên vùng và tiêu thụ trái cây Dự báo đến năm 2015, tổng nhu cầu nhập khẩu trái cây của thế giới sẽ vào khoảng 3,6 triệu tấn/năm, trong đó khoảng 2,6 triệu tấn là trái cây khu vực các nước nhiệt đới.
Đối với thị trường trong nước trái cây ở ĐBSCL hiện được thu mua, phân phối và tiêu thụ rộng khắp trong cả nước, từ siêu thị, cửa hàng, chợ làm mai, chợ địa phương. Điều này làm ảnh hưởng đến giá thành sinh sản tăng cao, sẽ giảm tính cạnh tranh với trái cây cùng loại của địa phương khác và nhất là trái cây du nhập.
Có thể thấy, kết liên vùng trong quy hoạch vùng trái cây đặc sản và xây dựng mối manh tiêu thụ trái cây cho vùng ĐBCSL là giải pháp hữu hiệu nhất. Tuy nhiên, chuyện sản xuất và tiêu thụ trái cây không phải lúc nào cũng gặp thuận lợi.
Thành ra, bên cạnh việc xây dựng thương hiệu, xây dựng vùng vật liệu sinh sản trái cây an toàn chất lượng, điều kiện tiên quyết trong định hướng sinh sản trái cây bền vững là doanh nghiệp phải dự, để có thị trường ổn định và thông thương.
Từ đó, bưởi năm roi chỉ loay hoay bán ở thị trường trong nước, vào các siêu thị hay xuất ký gởi với số lượng nhỏ lẻ. Ngoài ra, Trung tâm khuyến nông tỉnh còn tương trợ kinh phí cho hiệp tác xã bưởi năm roi Mỹ Hòa và cam sành Tam Bình tái đánh giá chứng thực Global GAP vào cuối năm nay và năm 2014.
Trong đó, trái cây sinh sản tại ĐBSCL dự thị trường xuất khẩu đến các thị trường chính là Trung Quốc, Xin-ga-po, Đài Loan (Trung Quốc), Hồng Công (Trung Quốc), Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga, Mỹ, Cam-pu-chia, Lào và các nước thuộc EU. Cho thấy, việc định hướng sản xuất theo GAP cho các nhà vườn ở ĐBSCL là điều kiện cần và đủ cho chất lượng trái cây theo cung cách sản xuất hàng hóa lớn.
Nếu tính tổn phí nhân công lao động, thuê mướn người hái chôm chôm thì bán hết vườn cũng chưa thể huề vốn. Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN và PTNT) Vĩnh Long Nguyễn Văn Liêm nhận định, việc sản xuất và tiêu thụ trái cây ở Vĩnh Long và cả ĐBSCL thời kì qua thiếu vững bền.
Việc làm này nhằm giúp nhà vườn làm quen với quy trình sinh sản tiên tiến và an toàn. Qua tìm hiểu chúng tôi nhận thấy, mấu chốt của vấn đề sản xuất và tiêu thụ trái cây ở Nam Bộ thời kì qua là chính sách kết liên trong sản xuất và tiêu thụ trái cây. Với "kết liên bốn nhà", trên thực tại chỉ có ba nhà kết liên, còn doanh nghiệp là nhân tố quyết định thị trường và đầu ra của trái cây lại đứng ngoài cuộc.
Tính thiếu bền vững về chất lượng trái cây, về quy trình xây dựng thương hiệu trái cây, thiếu ổn định trong sản xuất và tiêu thụ, mỗi địa phương lại tự "bơi" trong xây dựng thương hiệu, rồi sự không gắn kết giữa nhà khoa học và nhà vườn với doanh nghiệp và ngành thương mại đã khiến thế mạnh trái cây của vùng sông nước, miệt vườn Nam Bộ vẫn chưa được phát huy, thậm chí không xem xét đến cung và cầu trên thị trường tiêu thụ trái cây.
Tuy nhiên, việc sinh sản và tiêu thụ trái cây trong vùng thời kì qua không ổn định. Đặc biệt các tỉnh, thành phố lớn như: Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng là những nơi tiêu thụ trái cây lớn nhất. Bài, ảnh: QUỐC THẮNG, BÙI DŨNG và PHÙNG DŨNG. "Điển hình là hiệp tác xã bưởi năm roi Mỹ Hòa có 20 ha bưởi đạt chuẩn Global GAP, lúc đầu xuất khẩu rất tốt nhờ doanh nghiệp tư nhân Hoàng Gia đăng ký thương hiệu Bưởi năm roi hoàng thất.
Nhưng mấy năm gần đây, chứng thực GlobalGAP hết hạn mà hợp tác xã bưởi năm roi Mỹ Hòa vẫn chưa có kinh phí để tái chứng thực nên bưởi đặc sản bị bán cào bằng với giá bưởi thường.
Về lâu dài, đây là điều kiện tốt để phát triển cây bưởi theo hướng chất lượng. Trong đó có nhiều loại trái cây đặc sản đã từng làm nên thương hiệu như: Bưởi năm roi, cam sành Tam Bình, chôm chôm Tích Khánh (tỉnh Vĩnh Long), xoài cát Hòa Lộc (Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp), thanh long chợ gạo (tỉnh Tiền Giang), chuối. Thậm chí có nhiều công ty đặt vấn đề ký giao kèo với số lượng lớn để xuất khẩu, nhưng hiện tại sản lượng chưa bảo đảm đủ đáp ứng nên không dám ký.
Dù rằng có nhiều tiềm năng và lợi thế nhưng trái cây Việt Nam nói chung và ĐBSCL nói riêng chỉ tiêu thụ ở thị trường trong nước, hoặc bám víu vào thị trường xuất khẩu dễ tính như Trung Quốc, nhưng cũng rất cập kênh. Con số 10% tổng diện tích cây ăn trái, tức 300 ha đạt tiêu chuẩn Global GAP trên nhiều loại như bưởi năm roi, chôm chôm, thanh long, cam sành.
Theo đánh giá của Viện Cây ăn quả miền nam, 90% lượng trái cây của ĐBSCL được tiêu thụ trong nước, chỉ có 10% xuất khẩu, mà đẵn là bán sang Trung Quốc. Tiêu biểu là Vĩnh Long đang thực hành dự án phát triển kinh tế vườn từ nay đến năm 2015, tương trợ đầu tư khôi phục và phát triển diện tích chuyên canh cây đặc sản theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobaGAP.
Diện tích sinh sản nhỏ lẻ, manh mún, không tụ hợp vì thế khó xây dựng được vùng chuyên canh cây ăn quả chất lượng cao.
Có thể nói, thị trường xuất khẩu các loại quả tươi có nguồn cội nhiệt đới khá lớn song phải cạnh tranh quyết liệt với trái cây sinh sản tại Thái-lan và Ấn Độ, đặc biệt phải có giấy chứng nhận về chất lượng và đăng ký cỗi nguồn xuất xứ hàng hóa.
Cũng như cây lúa, hạt gạo, qua nhiều tầng nấc trung gian sẽ nảy nhiều uổng, nông dân cũng bị giảm mất thu nhập. Hiện thời, các thị trường lớn như Mỹ và châu Âu, Nhật Bản cũng đã hài lòng cho các loại trái cây Việt Nam được nhập cảng như thanh long, bưởi, chuối. Thành ra, không riêng ông Đẹp mà nhiều nhà vườn trồng chôm chôm ở đảo An Bình treo bảng "cho vào vườn chôm chôm" để cuộn khách tham quan.
Ngay cả việc cộng tác sinh sản theo quy trình tiên tiến cũng gặp trục trặc. Thương buôn đến thu mua tại vườn với giá chỉ từ ba đến bốn nghìn đồng/kg đối với chôm chôm thường. Còn người trồng bưởi năm roi ở xã Mỹ Hòa, thị xã rạng đông (Vĩnh Long) cũng than thở: "Trước đây khi bưởi năm roi còn xuất khẩu mạnh thì giá cả cũng tăng đáng kể, nông dân phấn chấn cải tạo, săn sóc vườn cây trái sum xuê.
Với lợi thế về điều kiện thiên nhiên thuận tiện, khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp cùng với phù sa hai con sông Tiền và sông Hậu bồi đắp quanh năm, ĐBSCL trở thành "vựa trái cây" của cả nước. Thực tế này, theo Viện Cây ăn quả miền nam, thời kì qua, chỉ có hơn 2,5% trên tổng sản lượng trái cây (ba triệu tấn) của nhà vườn được bán trực tiếp cho doanh nghiệp, còn lại hơn 97% là bán qua lái buôn, trung gian.
Nhưng chỉ được một thời kì, doanh nghiệp này làm nhằm nhò lỗ, xuất hàng đi nhưng không thu được nợ nên ngưng hoạt động. Lão nông Phạm Văn Đẹp ở xã cù lao An Bình (Long Hồ, Vĩnh Long) cho biết, vụ chôm chôm mới rồi năng suất khá nhưng giá bán lại rất thấp. Theo đó, ngoài diện tích 20 ha bưởi năm roi và năm ha cam sành thuộc mô hình để đánh giá chứng thực Global GAP, thì sờ soạng các diện tích bưởi và cam trong vùng còn lại đều sinh sản theo tiêu chuẩn GAP nhưng không chứng nhận.
Thị trường này rất lớn, tuy dễ tính nhưng cũng không ít rủi ro. Hiện giờ, dịch bệnh được khống chế, song song khuyến khích bà con "trẻ hóa" vườn bưởi, thành thử việc cộng tác sản xuất bưởi theo quy trình Global GAP vẫn được công ty này duy trì.
"Tính ra trồng chanh không hạt cho thu nhập bình quân không dưới 300 triệu đồng/ha/năm, vì vậy loại cây này không còn là "cây xóa nghèo" mà đã trở nên "cây làm giàu" của hàng trăm hộ dân ở địa phương"- Ông Hai Chiến khẳng định. Lý giải vấn đề này, ông Ngô Minh Long, Phó phòng NN và PTNT Hậu Giang cho rằng: Đây là sự cố do thời tiết, bởi thời điểm đó bưởi bị bệnh sâu đục trái, nhà vườn phải phun xịt thuốc nhiều, dẫn đến dư lượng thuốc vượt quá mức cho phép nên công ty không dám mua.
Một thực tiễn là, Mặc dù sản lượng trái cây của ĐBSCL rất dồi dào nhưng hồ hết là hàng "sô", còn hàng đạt chất lượng xuất khẩu chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Duyệt y quy trình VietGAP, HTX cũng đã ký hiệp tác sản xuất và tiêu thụ với hai công ty là Công ty The Fruit Republic (Hà Lan) thu mua để xuất khẩu và Công ty Cổ phần trang trại Sinh thái (Ecofarm) ở Phú Quốc (Kiên Giang) tiêu thụ trong nước, nên không còn lo đầu ra.
Điệp khúc "trúng mùa, rớt giá", doanh nghiệp "bẻ kèo". Mà để xuất khẩu thì đòi hỏi vùng nguyên liệu phải dồi dào, sản lượng lớn và ổn định. Còn chứng thực Global GAP chỉ có thời hạn một năm, nháy mắt một cái là hết, mà không có tiền tái đánh giá", ông Liêm nói.
Cù lao này còn là địa bàn tập hợp diện tích trồng nhãn lớn nhất huyện Long Hồ và tỉnh Vĩnh Long, nhưng giá cả cũng bấp bênh, nông dân lắm phen trắng tay sau một vụ mùa cần lao.
Thì diện tích tương ứng từng loại sẽ rất nhỏ. Xuất khẩu trái cây tươi trên thế giới có khuynh hướng tăng, tốc độ tăng bình quân 5,4%/năm. Thương hiệu thiếu vững bền Theo Viện Cây ăn quả miền nam, ĐBSCL có tổng diện tích cây ăn trái gần 300 nghìn ha, cho tổng sản lượng hơn ba triệu tấn/năm.
Nhà vườn bộc trực gặp cảnh "trúng mùa, rớt giá", trong khi các doanh nghiệp xuất khẩu trái cây thì kêu thiếu vật liệu.
Mặt khác, trong lĩnh vực xuất khẩu trái cây, ít có doanh nghiệp lớn mà chỉ có một ít doanh nghiệp vừa và nhỏ, vì thế năng lực cạnh tranh cũng như khai phá thị trường kém hiệu quả.
Ông Nguyễn Văn Liêm cho rằng: Để phát triển vững bền thì nhà vườn trồng cây ăn trái ở miền Tây phải định hướng sản xuất theo GAP (thực hiện nông nghiệp tốt).
Nếu mô hình được đánh giá chứng nhận Global GAP cho hiệu quả tốt sẽ mở mang chứng nhận trên các diện tích còn lại một cách dễ dàng. Cụ thể là xây dựng 15 mô hình đối tượng bưởi năm roi và cam sành trồng theo hướng tập hợp diện tích 75 ha tại các xã: Mỹ Hòa, Đông Bình, Thuận An (thị xã rạng đông), Ngãi Tứ, Bình Ninh (huyện Tam Bình).
Đây là những thị trường hết sức lớn, họ chấp nhận trả giá cao, sẽ thu về một lượng ngoại tệ đáng kể, nhưng đòi hỏi về tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm của họ cũng khôn cùng đất. Theo ông Hai Chiến, lúc đầu tìm thị trường tiêu thụ rất khó khăn, phải đi chào hàng từng siêu thị. Năm 2012, hơn 40 ha bưởi năm roi của 45 nhà vườn ở xã Phú Hữu và Phú Tân (Châu Thành) được Công ty The Fruit Republic (Hà Lan) chuyển giao kỹ thuật canh tác và đứng ra công nhận sản phẩm đạt tiêu chuẩn Global GAP và được công ty trực tiếp ký kết giao kèo thu mua sản phẩm bưởi Global GAP cho người dân.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét