Từ đó tới nay nghệ thuật múa rối nước đã “ăn đời ở kiếp” cùng người dân đất Bồ
Ảnh: TL Qua nhiều năm tháng chiến tranh, nghệ thuật múa rối nước của làng Bồ Dương tưởng đã mất, nhưng rồi như một phần máu thịt của người dân đất Bồ nó được làm sống lại và càng ngày càng lớn mạnh.
Điểm đặc sắc của rối nước ở đây nằm ở cách điều khiển con rối. Một loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian tổng hợp, đa dạng, là món ăn tinh thần, một trò vui tiêu khiển lành mạnh của quần chúng mang đậm bản sắc dân tộc, rất cần được gìn giữ, phát huy trong thời kỳ hội nhập.
Có hai tiết mục được gọi là nét riêng của Bồ Dương mà không phải phường nào cũng có, đó là: Sóc chạy trên dây và kim quy ra đốt lá xi. 000 đồng. Sân khấu trình diễn rối nước tại ao trọng điểm của làng Bồ Dương. Gắn liền với hội làng hàng năm, sau khi nghi lễ tế thần hoàn tất thì các trò chơi được diễn ra. Qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt nghệ thuật múa rối nước ở đây cũng nên mà bị đứt quãng và ngưng phát triển.
Ông Bùi Văn Loãn, ông Nguyễn Loan, Ngô Gia Tuyển cùng 43 nghệ nhân đã xin phép khôi phục lại nghệ thuật múa rối nước của địa phương. Từ những chứng tích đó mà con cháu đời sau đã khôi phục lại nghệ thuật múa rối nước.
Phường rối của người dân cần lao Hồng Phong là xã nằm ở phía Tây Nam huyện Ninh Giang, có 4 thôn là: Bồ Dương, Đồng Hội, Động Trạch và Quang Rực. Các nghệ nhân của phường rối Bồ Dương vẫn tự tay làm ra những con rối dùng trình diễn. Nghị quyết Trung ương 5 như một luồng khí mới thổi vào văn hóa Việt Nam, đặc biệt là văn hóa cựu truyền. Những người trẻ tuổi trong làng không thích theo nghề rối vì thu nhập thấp, mỗi buổi biểu diễn chỉ được khoảng 50.
Trong điều kiện nền kinh tế hiện giờ vẫn còn đó nỗi lo đối với phường rối Bồ Dương, ông Vũ Văn Doãn, nghệ nhân cao tuổi nhất của phường rối Hồng Phong và là 1 trong 5 người trong phường biết chế tác con rối cho biết, phường rối Hồng Phong hiện có 18 nghệ nhân, người ít tuổi nhất cũng vào độ tuổi 50.
Rối nước lại được sống lại. Ở Bồ Dương, có nhiều người, có đôi bàn tay vàng, tiêu biểu là cụ Lý Tiên, người có thể tạo được chú Tễu biết quay đầu tương hỗ, giơ tay chỉ, chỏ; các cô tiên bưng trầu ra mời khách; rùa vàng ngậm khói lặn sâu trong nước rồi bất thần nhô lên phun ra khói xanh, đỏ, tím, vàng; đôi ngựa sóc phi giao tranh múa tít quay cuồng không phân thắng bại, cờ lọng từ dưới nước tung lên bay lật phật trong gió.
Thời kì đầu chỉ có một đôi nghệ nhân bắt tay vào khôi phục như: Cụ Khâm, cụ Lý Tiên (ông Trùm) làng Bồ. Các nghệ nhân đều lo lắng sẽ khó có đội ngũ nối nghiệp sau này. Sự phức tạp và bí quyết nằm ở cách bố trí hệ thống dây sao cho điều khiển được con rối có những cử động rất phức tạp, sinh động và có thể chạy ra rất xa.
Chính vì địa thế tự nhiên như thế mà ở nơi đây đã xuất hiện từ rất sớm môn nghệ thuật múa rối nước độc đáo, do chính những người dân cần lao sáng tạo ra. Các cụ đã khôi phục lại hình hài con rối và các tích trò, truyền dạy kỹ thuật múa rối nước cho con cháu và truyền nghề cho họ Nguyễn ở Bồ Dương.
Để phường có điều kiện hoạt động, ngoài sự hảo tâm của dân chúng và kỳ hào, lý dịch trong làng, làng còn cắt cho phường rối một mẫu ruộng để phường cấy cày lấy hoa lợi, tự nuôi sống mình. Ảnh: TL Bảo tồn phường rối Sự ra đời của nghệ thuật múa rối nước Bồ Dương được lưu truyền lại cho đời sau qua những hoa văn, phù điêu đã khắc họa hình ảnh những tích trò múa rối nước như: Tễu leo cột, Tễu giáo đầu, tiêu đơn… tại đình làng Bồ Dương.
Vốn là vùng chiêm trũng, nhiều ao hồ, xưa kia mùa mưa, nước ngập khắp các thôn trang, gây khó khăn cho việc sinh sản và đi lại của quần chúng
Trò diễn luôn tạo ra các phong cách riêng cho các phường rối và cũng là một tổng thể hoàn chỉnh quy tụ tất thảy các trò diễn trong một nét văn hóa chung của người Việt. Những con rối nước điên và khôn xiết độc đáo tại phường rối Bồ Dương.
Đến năm 1989, múa rối nước Bồ Dương lại được khôi phục và phát triển sau bao năm ngủ yên. Với phường rối Bồ Dương, Hồng Phong, Ninh Giang, Hải Dương cũng không ngừng xây dựng cho mình những trò mới ấn tượng và hiện đại, nhưng nó vẫn gắn liền với đời sống của người dân vùng sông nước.
Do đó, việc giáo dục và đào tạo đời cận kề chính là điều mà phường rối Bồ Dương cần phải làm để lưu giữ nghệ thuật múa rối nước của mình. Quá trình chế tác một con rối khá cầu kỳ, phức tạp. Và sau những tháng ngày mê mải, tuốt hoạt động khôi phục và tu sửa đã được hoàn thành ở chùa Phạm. Thời phong kiến múa rối nước Bồ Dương, tuy là do tổ chức tự phát, nhưng đã có những thời kỳ hưng thịnh.
Hiện thời phường có trong tay trên 40 trò diễn, nó phản chiếu nhiệt huyết, nuốm của những con người ngày đêm sống với rối nước Bồ Dương. Hiền Thu - Thủy Liên. Ngày nay, đến thăm xã Hồng Phong, chúng ta luôn được hòa mình vào không khí tưng bừng, tấp nập như ngày hội khi phường múa rối nước biểu diễn phục vụ khách. Từ khâu chọn gỗ, cắt gỗ, tạo hình nhân vật, đẽo thô, phơi khô cho đến chạm khắc tinh xảo, “tô màu” rồi lắp ráp hệ thống dây vào các tay, chân của con rối.
Những tiết mục cựu truyền cũng như những tiết mục đương đại được các diễn viên và nhạc công của phường biểu lộ tài ba, độc đáo gây bất ngờ, hích với khách tham quan. Đầu thế kỷ XX, múa rối nước ở Bồ Dương đã hoạt động liên tục trong những dịp hội làng, lễ, Tết. Trong khi nhiều phường rối khác điều khiển con rối bằng hệ thống sào hoặc sào phối hợp với dây thì các nghệ nhân ở đây có cách điều khiển con rối hoàn toàn bằng hệ thống dây.
Nghệ nhân chế tác rối giỏi là người vừa có tay nghề của thợ thủ công, có con mắt của người nghệ sỹ lại vừa phải thông tỏ về các yếu tố kỹ thuật giúp con rối nổi được trên mặt nước, cử động linh hoạt, chuẩn xác nhờ hệ thống dây.
Công trình này do Quỹ Ford tài trợ xây dựng theo kiến trúc chồng diêm 8 mái cổ kính. Mỗi con rối nước không chỉ là tác phẩm nghệ thuật về mặt tạo hình mà còn là sản phẩm kỹ thuật có độ chuẩn xác cao. Các nhạc công và diễn viên của phường, là những ý trung nhân nghệ thuật, đã không ngừng học hỏi để nâng cao chất lượng biểu diễn của phường, được dân chúng rất chấp nhận.
Hàng năm, phường đã đón hàng trăm đoàn khách trong nước, quốc tế đến thăm làng và xem múa rối nước. Một phường rối không thể hoạt động nếu không có trò diễn, nên bất kỳ phường rối nào cũng có các tích để tạo nên trò và họ xoành xoạch không ngừng sáng tạo ra những trò mới lạ. #. Nó luôn là trò diễn cuốn nhiều khán giả nhất trong hội. Tại ao trọng tâm của làng Bồ Dương đã có nhà thủy đình để trình diễn.
Bây giờ, phường múa rối nước Bồ Dương đã vững với vai trò gần như một phường chuyên nghiệp, hoạt động phục vụ tại quê hương, đi lưu diễn nhiều nơi trong nước.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét